Σοφία Χατζηδημητρίου  Ψυχαναλυτική Ψυχοθεραπεύτρια, B.Sc., Pg. Cert., Pg. Dip., M. Clin. Sc. Μέλος της EFPP (Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας   www.efpp.org)  ΤHΛ: 210 7294032, 6936 494450     e-mail: sophia_chatzidimitriou@yahoo.com

1. Ο ρόλος της ψυχοθεραπείας.

Η πολυσύνθετη εικόνα που έχουμε γύρω από την αιτιολογία της παχυσαρκίας καλεί για μια πιο σφαιρική προσέγγιση όσον αφορά στη θεραπεία της. Πολλές επιστημονικές έρευνες υποστηρίζουν ότι πέραν κάποιας γενετικής προδιάθεσης που μπορεί να οδηγήσει το άτομο στην παχυσαρκία, το περιβάλλον και οι ψυχοκοινωνικές του προεκτάσεις παίζουν καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη αλλά και στη θεραπευτική αποκατάσταση της νοσογόνου παχυσαρκίας.

Συγκεκριμένα, ένας μεγάλος αριθμός ερευνών υποδεικνύουν στα συμπεράσματά τους ότι η ψυχολογική υποστήριξη σε μια προσπάθεια απώλειας βάρους σε συνδυασμό με τις κατάλληλες ιατρικές οδηγίες και παρεμβάσεις συνεισφέρει σημαντικά στη διατήρηση των θετικών θεραπευτικών αποτελεσμάτων και όχι μόνο στη επίτευξή τους. Για παράδειγμα, φαίνεται πως ο στιγματισμός από το ευρύτερο κοινωνικό αλλά και το στενότερο συγγενικό περιβάλλον ενισχύει την αρνητική εικόνα εαυτού του παχύσαρκου ατόμου. Μια χαμηλή αυτοπεποίθηση συνοδευόμενη συνήθως από πολλές ενοχές και το συναίσθημα του αδιεξόδου συμβάλλουν σε έναν αρνητικό φαύλο κύκλο, όπου η πολυφαγία χρησιμοποιείται ως διέξοδος στο πρόβλημα το οποίο αρχικά προκαλεί.

Το φαγητό σαν συνήθεια ή τρόπος διαχείρισης συναισθημάτων καταλαμβάνει ένα μεγάλο μέρος της καθημερινότητας του παχύσαρκου ατόμου και λειτουργεί συχνά και σαν άλλοθι για βαθύτερα ψυχολογικά προβλήματα. Το περιβάλλον ενός παχύσαρκου ατόμου διαμορφώνεται σύμφωνα με τη νόσο και δημιουργούνται κάποιες ισορροπίες που όσο παθολογικές και να είναι δεν παύουν να πιέζουν για τη διατήρησή τους. Με άλλα λόγια, το παχύσαρκο άτομο συχνά ενδόμυχα φοβάται να διαταράξει τις γνώριμες συνθήκες της ζωής του. Όσο λοιπόν επιθυμητή και να είναι μια ριζική αλλαγή - εξωτερική και εσωτερική για τον ασθενή -  δεν παύει να απειλεί τις υπάρχουσες ισορροπίες της ζωής του.

Η παχυσαρκία απειλεί πρώτα απ όλα τη σωματική υγεία του ατόμου και σε δεύτερο λόγο το ωθεί σε μεγάλους συμβιβασμούς στην καθημερινότητα, στον ψυχισμό και στις διαπροσωπικές του σχέσεις. Συνεπώς, όταν μιλάμε για αντιμετώπιση της νόσου, καλό είναι να συμπεριλαμβάνουμε στην προσέγγισή μας όλες τις σχετικές παραμέτρους. Σε μία θεραπευτική σχέση - ομαδική ή δυαδική - το άτομο έχει την ευκαιρία να διερευνήσει σε βάθος τις ψυχοκοινωνικές προεκτάσεις της νόσου του και απαλλαγμένο από τα συναισθήματα ενοχών και το γνωστό  κοινωνικό στιγματισμό να βοηθηθεί αντλώντας από τον δικό του πλούτο ψυχικών δυνάμεων, με τη σωστή πάντα καθοδήγηση, στο να βρει τη δύναμη να επιφέρει μεγάλες αλλαγές στην υγεία και στην ζωή του.

Σε μια περίοδο τέτοιων μεγάλων αλλαγών και συναισθηματικών προκλήσεων ο ψυχοθεραπευτής είναι εκεί να προσφέρει το ουδέτερο και εμπιστευτικό περιβάλλον και τη γνώση του στο άτομο που τα χρειάζεται. Η ομαδική θεραπεία δίνει περαιτέρω την ευκαιρία κανείς να μοιραστεί παρόμοιες ανησυχίες με συμπάσχοντες αλλά και να αντλήσει κουράγιο από τη συλλογική προσπάθεια όπως και γνώση από την εμπειρία των συνανθρώπων του. Για όσους δεν είναι έτοιμοι να μοιραστούν, η εχεμύθεια της προσωπικής επαφής σε μία δυαδική θεραπεία δίνει την ευκαιρία να διερευνηθούν πιο προσωπικά ίσως συναισθήματα. Η απόφαση να δώσει κανείς σφαιρική απάντηση στην πολύπλοκη νόσο της παχυσαρκίας εγγυάται όχι μόνο καλύτερα αλλά και πιο μακροπρόθεσμα αποτελέσματα.

Σκρέκας Γιώργος MD
Χειρουργός - Λαπαροενδοσκόπος.
FH Sp Registrar St' Marys Hospital, London. Δ/ντης Χειρουργικής Μονάδας Παχυσαρκίας ΙΑΣΩ GENERAL.  www.skrekas.net.. ΤEL. 210 7484185-8 & 6939 193 876.

Οι ασθενείς που πάσχουν απο βουλιμία ή παροξυσμική υπερφαγία συνήθως δεν ζητούν απο μόνοι τους ψυχιατρική βοήθεια για τους παρακάτω λόγους:

	Ντροπή και ενοχές για το πρόβλημά τους.
	Άγνοια της σοβαρότητας του προβλήματος.
	Λανθασμένες επιρροές απο το περιβάλλον που υποβαθμίζουν το πρόβλημα και την ανάγκη για ιατρική   βοήθεια (π.χ. «όλα είναι στο μυαλό σου»).
	Λανθασμένες ιατρικές συμβουλές απο έλλειψη σχετικής εμπειρίας. Για παράδειγμα η επίμονη προτροπή για δίαιτα σε παχύσαρκα άτομα με βουλιμία είναι τελείως αναποτελεσματική ως θεραπεία και επιδεινώνει το πρόβλημα.
	Αρνητισμός στην ψυχοθεραπευτική παρέμβαση.
	Οικονομικές δυσκολίες.

Οι ασθενείς αυτοί έχουν οπωσδήποτε ανάγκη ψυχοθεραπευτικής παρέμβασης η οποία θα λειτουργήσει συμπληρωματικά σε οποιαδήποτε άλλη θεραπεία. Ακόμα και μετά απο χειρουργική θεραπεία, τα αποτελέσματα δεν θα είναι ικανοποιητικά αν δεν ληφθεί συγχρόνως μέριμνα για την αντιμετώπιση αυτής της ψυχικής διαταραχής. Οι ασθενείς πρέπει κατ’ αρχάς να ενημερώνονται για τη φύση και τη σοβαρότητα του προβλήματος και τις πιθανές θεραπευτικές επιλογές.

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει τον ασθενή ώστε να επεξεργασθεί τις δυσκολίες που τον εμποδίζουν να λειτουργήσει ικανοποιητικά και αυτόνομα. Μερικές φορές μπορεί να χρειαστεί ψυχοθεραπευτική παρέμβαση ολόκληρη η οικογένεια και το περιβάλλον, έτσι ώστε να διευκολυνθεί η πορεία του ατόμου προς την ανεξαρτητοποίηση και την αυτονομία. Ορισμένες βραχυθεραπευτικές τεχνικές όπως η γνωσιακή – συμπεριφορική θεραπεία, στοχεύουν στο να ενισχύσουν τη σωστή συμπεριφορά γύρω από το φαγητό και να αποθαρρύνουν τα επεισόδια υπερφαγίας.

Στόχος της συμπεριφορικής θεραπείας είναι να διευκολυνθούν οι απαιτούμενες αλλαγές στη διατροφή, τη φυσική δραστηριότητα και γενικότερα στις συνήθειες του ατόμου ώστε να ενισχυθεί η προσπάθεια απώλειας βάρους. Η συμπεριφορική θεραπεία βασίζεται στην αρχή ότι οι καθημερινές συνήθειες και η συμπεριφορά γενικότερα, είναι δυνατό να τροποποιηθούν με τη διαδικασία της επανάληψης - μάθησης. Με την επανάληψη κανόνων, την αυτοεπιτήρηση και την εξεύρεση πρακτικών λύσεων για την αντιμετώπιση των στρεσογόνων ερεθισμάτων, καταβάλλεται προσπάθεια ώστε να υιοθετηθεί και να εμπεδωθεί ένας πιο υγιεινός τρόπος ζωής και να αναθεωρηθεί η σχέση του ατόμου με το φαγητό. Η συμπεριφορική θεραπεία γίνεται συνήθως ομαδικά και ο ρόλος της είναι βοηθητικός στα πλαίσια ενίσχυσης της αποτελεσματικότητας διαφόρων άλλων μεθόδων απώλειας βάρους.

Η γνωσιακή θεραπεία δεν στοχεύει μόνο στην αλλαγή της συγκεκριμένης διαταραγμένης συμπεριφοράς, αλλά και στην βαθύτερη αλλαγή των δυσλειτουργικών καταστάσεων του ασθενούς που σχετίζονται με την εικόνα του σώματός του. Η θεραπεία περιλαμβάνει την σύνθεση συμπεριφορικών και γνωσιακών τεχνικών που βοηθούν τον ασθενή ώστε: 

	Να αντιμετωπίζει τα εσωτερικά και τα εξωτερικά ερεθίσματα που τον οδηγούν στα βουλιμικά επεισόδια.
	Να έχει μεγαλύτερο αυτοέλεγχο για τη ρύθμιση της διατροφικής του συμπεριφοράς.
	Να εκπαιδευτεί σε στρατηγικές πρόληψης υποτροπής της βουλιμίας.

Οι τεχνικές περιλαμβάνουν την Μπεκιανή γνωσιακή αναδόμηση, την αυτοπαρατήρηση των δυσλειτουργικών σκέψεων και συμπεριφορών, την εκπαίδευση, την επίλυση προβλήματος. Είναι μια ενεργητική διαδικασία, ημιδομημένη, εστιασμένη στο πρόβλημα, στο εδώ και τώρα και στο μέλλον, όχι στο παρελθόν. O θεραπευτής προσφέρει πληροφορίες, συμβουλές, στηρίζει και ενθαρρύνει. Η διάρκειά της είναι περίπου 6 μήνες και ο αριθμός των θεραπευτικών συνεδριών κυμαίνεται από 10 έως 20.

Ορισμένα αντικαταθλιπτικά φάρμακα και κυρίως η Fluoxetine (Ladose) φαίνεται ότι προσφέρουν κάποια βοήθεια στις ψυχογενείς διαταραχές της διατροφικής συμπεριφοράς μειώνοντας τα επεισόδια υπερφαγίας. Ωστόσο τα αποτελέσματα της αντικαταθλιπτικής αγωγής είναι αμφιλεγόμενα, επειδή  οι περισσότεροι ασθενείς υποτροπιάζουν γρήγορα. Η έλλειψη αποτελεσματικότητας της φαρμακευτικής θεραπείας και η άρνηση των ασθενών να δεχτούν τα φάρμακα σαν μοναδική θεραπεία για το πρόβλημά τους (Leitenberg et.al.1992) μας οδηγεί συνήθως αναγκαστικά στην ψυχοθεραπεία.