O ρόλος της δίαιτας στη θεραπεία της παχυσαρκίας.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η παχυσαρκία είναι μια μακροχρόνια νόσος. Ο αγώνας ενάντια στα κιλά ξεκινά συνήθως από την εφηβική ηλικία και συνεχίζεται για ολόκληρη τη ζωή. Οι δίαιτες έχουν σαν στόχο την απώλεια βάρους θέτοντας περιορισμούς στην πρόσληψη τροφής.Το απογοητευτικό είναι ότι παρά τις προσπάθειες τα κιλά φεύγουν και ξανάρχονται με ένα επίμονο τρόπο που τα περισσότερα άτομα αδυνατούν να κατανοήσουν. Η απλή εξήγηση είναι ότι προσπαθούν να αλλάξουν το σώμα τους με λάθος τρόπο. Δυστυχώς οι εύκολες λύσεις όπως φάρμακα, δίαιτες και ινστιτούτα αδυνατίσματος παρά τον εντυπωσιακό τους εξοπλισμό, δεν είναι σε θέση να πετύχουν μόνιμα αποτελέσματα. Γιατί καμία προσπάθεια απώλειας βάρους δεν πρόκειται να αντέξει στο χρόνο άν δεν συνοδεύεται από κάποιες αλλαγές του Lifestyle, δηλαδή των καθημερινών συνηθειών και επιλογών που θα πρέπει επιπλέον να είναι και μόνιμες. Κανείς λοιπόν δεν πρόκειται να αδυνατίσει άν δεν αποφασίσει να ζεί και να διατρέφεται πιό υγειινά.

Πόσο εύκολη είναι η αλλαγή του Lifestyle?

Πρόκειται για ένα πολύ δύσκολο εγχείρημα και στην πραγματικότητα ελάχιστοι μπορούν να το πετύχουν. Αυτό αποδεικνύεται και από το γεγονός ότι το 80-90% των ατόμων που χάνουν βάρος με δίαιτες, ανακτούν σύντομα τα χαμένα κιλά. Τελικά οι μόνοι που έχουν πιθανότητες είναι τα λίγα άτομα που έχουν κίνητρα και διάθεση να αλλάξουν συνήθειες και τρόπο ζωής όταν τους δοθεί η ευκαιρία. Η αλλαγή της φυσικής εικόνας του σώματος μετά από μια απώλεια βάρους δημιουργεί νέα δεδομένα και ευκαιρίες στις διαπροσωπικές και επαγγελματικές σχέσεις και δίνει τη δυνατότητα σε όσους το εκμεταλλευθούν να απαλλαγούν για πάντα από το νοσηρό φαύλο κύκλο και τις ψυχοσωματικές επιπτώσεις της παχυσαρκίας. Αντιθέτως εκείνοι που έχουν συνηθήσει τον τρόπο ζωής του παχύσαρκου, έχουν στην πραγματικότητα οριοθετήσει τη ζωή τους. Και αυτοί βέβαια είναι οι περισσότεροι.

Ο ιατρικώς ενδεδειγμένος ρυθμός απώλειας βάρους είναι περίπου 3-4 κιλά το μήνα. Πιό υγειϊνές είναι οιι ισορροπημένες ολιγοθερμιδικές δίαιτες (800-1400 Kcal/ ημέρα) που βασίζονται στον περιορισμό του λίπους και των επεξεργασμένων υδατανθράκων (ζάχαρης) και την αυξημένη πρόσληψη φυτικών ινών. Πιό εμπορικές όμως είναι οι μη ισορροπημένες δίαιτες που βασίζονται στην εκλεκτική στέρηση ή υπερκατανάλωση ορισμένων από τα βασικά διατροφικά συστατικά (λίπος, πρωτείνη ή υδατάνθράκες). 

Η δίαιτα Atkins για παράδειγμα που είναι μια από τις πιο γνωστές μη ισορροπημένες δίαιτες, βασίζεται στον περιορισμό των υδατανθράκων. Η ημερήσια πρόσληψη υδατανθράκων περιορίζεται στα 20-30 gr ενώ επιτρέπεται σχεδόν ελεύθερα η κατανάλωση πρωτεϊνούχων τροφών και λίπους (κρέας, αυγά, γαλακτοκομικά). Οι δίαιτες περιορισμού των υδατανθράκων προκαλούν αρχικά διούρηση και μεγαλύτερη απώλεια βάρους έχουν όμως το μειονέκτημα ότι δημιουργούν κετοξέωση, ελλείμματα βιταμινών και ιχνοστοιχείων και περιέχουν μεγάλες ποσότητες χοληστερίνης. Επιπλέον η παρατεταμένη στέρηση υδατανθράκων που αποτελούν τη βασική πηγή ενέργειας του οργανισμού, προκαλεί ψυχοσωματική καταβολή και χρόνιο αίσθημα κόπωσης, ζάλη, αφυδάτωση, διάρροιες, και πονοκεφάλους. Πέρα από αυτά όμως μπορεί να υπάρξουν και σοβαρά προβλήματα για την υγεία μας όταν η δίαιτα Ατκινς εφαρμόζεται για μεγάλο χρονικό διάστημα και κυρίως όταν προϋπάρχει κάποιο πρόβλημα υγείας όπως παθήσεις του καρδιαγγειακού συστήματος, δυσλειτουργία των νεφρών και διαβήτης.

Είναι σαφές από τα παραπάνω ότι οι μη ισορροπημένες δίαιτες δεν βελτιώνουν τη διατροφική μας συμπεριφορά, ενώ κάτω από ορισμένες συνθήκες ενέχουν και κινδύνους για την υγεία. Τέτοιου είδους παράδοξες και απατηλές δίαιτες πετυχαίνουν φαινομενικά σε σύντομο χρονικό διάστημα μεγάλη απώλεια βάρους χωρίς προσπάθεια, αλλά τελικά το μόνο που προσφέρουν είναι μια σύντομη κυκλική μεταβολή του βάρους που αποδιοργανώνει το μεταβολισμό. Οι δίαιτες αυτές έχουν μερικά κονά χαρακτηριστιά που θα σας βοηθήσουν να τις αναγνωρίσετε για να τις αποφύγετε:

Δυστυχώς όμως τα περισσότερα άτομα δείχνουν προτίμηση στις μη ισορροπημένες ή τις εξαιρετικά ολιγοθερμιδικές δίαιτες (λιγότερο από 800 Kcal/ ημέρα) γιατί εξαπατούνται από τα υποσχόμενα γρήγορα αποτελέσματα. Οι ενδιαφερόμενοι όμως θα πρέπει να κατανοήσουν ότι είναι φυσικώς αδύνατον να επιτευχθεί μια γρήγορη καύση λίπους. Σε μια εξαιρετικά ολιγοθερμιδική δίαιτα ο ρυθμός καύσης λίπους αυξάνεται σταδιακά τις 2-3 πρώτες εβδομάδες μέχρι περίπου το 1 κιλό ανά εβδομάδα. Με τις δίαιτες αυτές, παρατηρείται αρχικά μια ταχεία απώλεια βάρους που οφείλεται στις συγκριτικά μεγαλύτερες απώλειες νερού και σκελετικής πρωτεΐνης. Η απώλεια βάρους επιβραδύνεται όμως μετά την 4η εβδομάδα, όταν αρχίσει να εμφανίζεται το φαινόμενο της «αντίστασης», δηλαδή τη φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού στη ελαττωμένη πρόσληψη τροφής που αποσκοπεί στην εξοικονόμηση ενέργειας. Η αντίσταη προκαλείται από την μείωση των καύσεων και συνοδεύεται από εξάντληση, νευρικότητα και απογοήτευση λόγω της ανάσχεσης απώλειας βάρους. Με τη διακοπή της δίαιτας, το βάρος ανακτάται συνήθως γρήγορα γιατί ο οργανισμός παραμένει σε κατάσταση «ελαττωμένων καύσεων» για αρκετό καιρό. Οι ενδιαφερόμενοι θα πρέπει να γνωρίζουν ότι οι επαναλαμβανόμενες βραχυχρόνιες εξαιρετικά ολιγοθερμιδικές δίαιτες και οι συχνές διακυμάνσεις του βάρους (φαινόμενο γιο-γιο ή ασανσέρ), απορυθμίζουν τελικά το μεταβολισμό και δημιουργούν μια νοσηρή κατάσταση που χαρακτηρίζεται από χρόνιες θρεπτικές διαταραχές, μείωση της μυϊκής μάζας και αύξηση του σπλαχνικού λίπους. 

Οι καύσεις του οργανισμού μας ρυθμίζονται από το «θερμοστάτη» που βρίσκεται υποθάλαμο του εγκεφάλου. Το όργανο αυτό είναι σε θέση να αυξομειώνει τις καύσεις με σκοπό να αποτρέψει τις αυξομειώσεις του βάρους. Όταν κανείς προσπαθεί να μειώσει το βάρος του κάνοντας δίαιτα, ο «θερμοστάτης» αντιδρά μειώνοντας τις καύσεις και την κατανάλωση ενέργειας με πολλούς τρόπους.  Οι μεταβολές του θερμοστάτη είναι υπεύθυνες για το φαινόμενο της αντίστασης και  ο κυριότερος λόγος που ξαναπαίρνουμε εύκολα το βάρος που χάνουμε μετά από δίαιτα. Οι συχνές δίαιτες δημιουργούν θρεπτικές και μεταβολικές διαταραχές, μείωση της μυϊκής μάζας, ελάττωση του βασικού μεταβολισμού και αυξημένη αντίσταση του οργανισμού στην απώλεια βάρους. 
Με άλλα λόγια, με τις συχνές δίαιτες κινδυνεύουμε να προκαλέσουμε χαλάρωση του σώματος και μια επίμονη τάση για αύξηση του βάρους.

Σαν θεραπευτικό μέσο οι δίαιτες είναι περισσότερο κατάλληλες για τον έλεγχο ορισμένων παθήσεων του μεταβολισμού (διαβήτης, υπέρταση, υπερλιπιδαιμία) και τη θεραπεία της μέτριας παχυσαρκίας, όταν δηλαδή το πλεονάζον βάρος δεν ξεπερνά τα 20-25 κιλά. Αντίθετα, στη νοσογόνο παχυσαρκία που το πλεονάζον βάρος ξεπερνά τα 35 κιλά, οι δίαιτες σπάνια πετυχαίνουν κάποιο μακροχρόνιο αποτέλεσμα. Τα ιατρικώς αποδεκτά προγράμματα απώλειας βάρους διαρκούν συνήθως 12 εβδομάδες και ακολουθούνται από κάποιο πρόγραμμα συντήρησης του βάρους που διαρκεί επίσης 12 εβδομάδων. Στην αρχή μιας δίαιτας η ημερήσια θερμιδική πρόσληψη δεν πρέπει να μειώνεται περισσότερο από το 15-20%. Το θερμιδικό έλλειμμα αυξάνεται σταδιακά μέχρι την επίτευξη του στόχου. Οι ισορροπημένες μέτρια υποθερμιδικές όπως και οι άλιπες δίαιτες (800-1400 θερμίδων) έχουν τα καλύτερα μακροχρόνια αποτελέσματα, τις λιγότερες παρενέργειες και επιτρέπουν καλύτερη κοινωνική ζωή και ποικιλία στη διατροφή. 

Στη νοσογόνο παχυσαρκία (ΔΣΒ>40) οι δίαιτες δεν έχουν συνήθως μόνιμο αποτέλεσμα. Δείτε τα αποτελέσματα εδώ.